• مقاله

سینمای بومی و دلایل افت آن

 

پژمان


نویسنده: سید غلامرضا نعمت پور

(کارشناس کارگردانی سینما و معاون سابق اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی خرم آباد که هم اکنون در اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی لرستان مشغول به خدمت است)

 

مدت کوتاهی پس از اختراع سینما در غرب و با ورود اولین دوربین فیلمبرداری به ایران توسط مظفرالدین شاه و هیجان بینندگان درباری به ثبت و پخش تصاویر خود در نهانخانه ها و حرمسراهای قاجار ، سینمای کشور ما متولد شد . خبر این پدیده نو ظهور زبان به زبان در بین مردم پخش شد . شور و شوق مردم برای دیدن تصاویر اعجاب انگیز و جادویی سینما رو به گسترش نهاد . پس از مدت کوتاهی سینما به عنوان جذابترین سرگرمی برای عموم مردم شناخته شد . سینمایی که می توانست با پشتوانه عظیم ادبیات کهن و غنی این سرزمین جایگاه ویژه ای یابد ، در منجلاب داستانهای مبتذل و عاشقانه های کوچه بازاری اسیر گشت . داستانهایی که روز به روز بر ابتذال آن افزوده شد و تا جایی پیشرفت که گوی سبقت را از سخیف ترین تولیدات غرب ربود . وجود مضامین خلاف عرف و شرع و نامانوس با عقاید اکثریت مردم واکنشهای متفاوتی را در بین اقشار مختلف مردم پدید آورد به طوریکه در اکثر خانواده ها ، مخصوصا خانواده های متدین رفتن به سینما امری ناپسند و حرام شمرده شد.

در این بین گروهی نوپا با این اعتقاد که در این سرزمین آیین ها و رسوم بسیاری وجود دارند که بر گرفته از ریشه های غنی فرهنگ و هنر بومی و محلی است ، تلاش نمودند تصویری متفاوت از سینما را در ذهن مردم بسازند . گروهی که به نام سینماگران (( سینمای آزاد )) شناخته شدند . گروهی که تحولی در عرصه فیلمسازی آماتور کشور بوجود آوردند و نگاه تازه ای به مقوله سینما داشتند . فیلمسازان آماتوری همچون کیانوش عیاری ، شهریار پارسی ، داریوش ارجمند و در لرستان ناصر غلامرضایی ، مرتضی مختاری ، محمود یاراحمدی ، حجت اله رشنو و محمدرضا گوهری و... کم کم نگاهها را به خود جلب کردند . فیلمسازانی که بعدها در عرصه سینمای حرفه ای نیز این نگاه متفاوت را دنبال کردند . با شروع فعالیتهای فیلمسازان نوپا و آماتور در گوشه و کنار کشور جوانان علاقمند و مستعد این دیار نیز با توسل به آیین ها و آداب و رسوم بومی و محلی جایگاهی برجسته در بین فیلمسازان فیلم کوتاه کشور پیدا کردند . بطوری که در شماره 252 مجله ی تماشا می نویسد : تنها یک مثال کافی است . فیلمی مثل (( آن مرد اسب دارد )) ساخته ناصر غلامرضایی و برنده جایزه اول فستیوال خبر از وجود فیلمسازی می دهد که به سلطه ای کامل بر زبان سینمایی رسیده است . چنین آثاری نسبت به آینده سینمای سوپر8 ایجاد امیدواری می کند . به اعتقاد بسیاری از این کارگردانهای جوان چه بسا تنها راه حفظ ارزش های ملی و بومی گرایش به سمت آیین ها و رسوم این دیار می باشد. به همین دلیل آنچه تحت نام « هنرمتعالی » طبقه بندی شد، توانست تا حدی اصالت واقعی بومی و ملی را حفظ کند. از همین رو پرداختن به آیین ها در بین فیلمسازان سینمای آزاد به یکی از متداول ترین شیوه های بیان تصویری بدل شد .

پس از انقلاب اسلامی ایران فیلمسازان جوان و پرشور لرستانی همچون خسرو اسدی ، علی اکبر ولدبیگی ، محمدرضا صحرایی ، محمد سیف زاده و ... با پشتوانه تجربیات سینماگران آزاد راه پیشکسوتان خود را ادامه دادند . نسل دوم فیلمسازان پس از انقلاب با تاسی از دانش و تجربه گروه ما قبل خود نیز توانست با بهرگیری از پتانسیل فرهنگ بومی ، محلی و طبیعت سرزنده لرستان در جشنواره های متعدد داخلی و خارجی حضور چشمگیری داشته باشند. شمس الدین آروند ، وحید موساییان ، فرود عوض پور ، نا صر ناصر پور ، هوشنگ میرزایی و... فیلمسازانی بودند که با حضور موفق خود در جشنواره های مختلف شور و شوق ویژه ای را در بین فیلمسازان لرستانی بوجود آوردند . شور و شوقی که کمتر از یک دهه ادامه نداشت .

هرچند در این سالها نیز جسته و گریخته فیلمسازان جوان این دیار توانسته اند گوشه ای کوچک از ، گذشته ای نه چندان دور فیلمسازان لرستانی را نشان دهند ، اما چندان حرکت منسجم و رو به جلویی را در تولیدات خود نداشته اند . بطوریکه در نسل چهارم و پنجم فیلمسازان لرستانی هنوز چهره قابل تاملی دیده نشده است که این افت چشمگیر و قابل توجه نیاز مبرم به بررسی و چاره اندیشی دارد .

در گیری جوانان با معضل بیکاری و نداشتن سرمایه برای تهیه ابتدایی ترین امکانات تولید فیلم کوتاه ، عدم توجه و سرمایه گذاری مسئولین و متولیان فرهنگی در امر تولید با توجه به پتانسیل ها و تعداد فیلمسازان ، کمبود امکانات فنی برای تولید حرفه ای فیلم کوتاه و بلند ، عدم ورود بخش خصوصی توانا در تولید ، خروج فیلمسازان متعهد و با تجربه از استان ، عدم پرورش نیروی جوان در دیگر شاخه های سینما همچون تصویر برداری ، صدابرداری ، تدوین و... را می توان بخشی از معضلات فیلمسازی استان و دلیل رکود آن در عرصه های ملی و جهانی دانست . و همین امر دست اندرکاران سینما و متولیان فرهنگی را به بصیرت بیشتر فرا می خواند . این در حالی است که با تقویب بنیه فیلمسازی و توجه به امر تولید فرهنگی می توان دلگرمی در این قشر بوجود آورد و شاهد فرهنگ سازی و ترویج جوانان به بازگشت به آداب و سنن بومی و ملی شد که این امر یکی از مهمترین راههای مقابله با تهاجم فرهنگی غرب و جنگ نرم می تواند باشد . وجود سازمانی همچون صدا و سیمای مرکزلرستان و لزوم ساخت برنامه های پرمحتوا و جذاب می تواند در این راستا مفید باشد .

کلیه حقوق این پورتال متعلق به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی می‌باشد.